13 Tips voor visueel notuleren bij bijeenkomsten
Leestijd 12 minutenHet afgelopen jaar heb ik op talloze strategiesessies, inspiratiedagen, meetings en andere bijeenkomsten gezeten. Meestal zat ik in een hoekje met een tekenblok op schoot. Te luisteren en te tekenen.
Tijdens dit soort live tekensessies komt er altijd wel iemand naar me toe die zegt: “Sooooo dat lijkt me moeilijk, luisteren en tekenen tegelijkertijd! Hoe doe je dat?”
Meestal zeg ik dan iets in de trant van “Ach ja…” of maak ik een grap over mijn grote oren (luisteren, snap je?), maar het leek me wel eens leuk een aantal van mijn eigen live-teken-tips met je te delen. Als je zelf (live) tekent, heb je er misschien wat aan.
Maar ik merk dat eigenlijk al deze tips ook van pas komen in ‘niet teken situaties’ (hoewel ik die zoveel mogelijk probeer te vermijden, kom ik er wel eens in terecht). Goed, het zijn er dertien, dus daar gaan we:
1. Let op signaalwoorden
Honderd procent alles van een bijeenkomst volgens is onmogelijk. Ik hoor iets, krijg een idee voor een tekening en terwijl ik die begin te tekenen raak ik de aandacht voor het gesprek wat kwijt. Dat is niet erg, als ik maar weer op het juiste moment bij de les ben. Daarom focus ik me vooral op signaalwoorden zoals:
• Daarom..
• Ofwel..
• Kortom..
• Voor we verder gaan..
• Hugo jij stomme lul let eens op..
Alles dat mij houvast geeft voor het begin of eind van een nieuwe sectie, daar ben ik extreem alert op.

Niet teken variant: Dit werkt ook supergoed als je op een verjaardagsfeestje vast komt te zitten aan de vriendin-van-het-nichtje-van-de-buurvrouw die al tien maanden geen mensen heeft gezien en haar hele levensverhaal wil delen.
2. Denk tegenovergesteld
Toen ik net begon met tekenen wilden ik graag ‘tekenen wat er werd gezegd’. Totdat ik me tijdens een cartoon-sessie realiseerde dat het tegenovergestelde vaak veel grappiger is. En daardoor veel meer los maakt. Als ik hoor “We moeten uit gaan van vertrouwen” teken ik niet:

Maar dit:

Het eerste is saai en letterlijk, het tweede prikkelend, grappig en uitdagend.
Niet teken variant: Zoek je een oplossing voor een ingewikkeld probleem, draai het probleem eens om. ‘We hebben te weinig budget, hoe gaan we dat oplossen?’ Wordt dan ‘We hebben te veel budget, hoe gaan we dat oplossen?’ dat kan tot creatieve oplossingen leiden.
3. Denk Extreem
Net als (2) geldt dat extremen grappiger zijn dan de werkelijkheid. Het slaat nergens op iets letterlijk na te tekenen, dan kun je net zo goed een foto maken. Als je dan toch een stift in je handen hebt, maak er dan iets gaafs van! Als ik hoor “er heerst een vijandige sfeer”, dan kan ik gaan voor:

A – mensen die boos praten, dit is waarschijnlijk wat er letterlijk op de werkvloer gebeurt.

B – mensen die vechten, dit gebeurt (hopelijk) niet letterlijk, is al iets prikkelender.

C – Een iemand + ledematen op de grond. Dit is zo absurd in een werk setting, dat het niet alleen veel grappiger is dan A en B. Het zet ook aan tot denken. Het gedrag is misschien niet LETTERLIJK dit, maar kan wel AANVOELEN als dit, waarom doen we dat eigenlijk? Waarom staan we dat toe?
Niet tekenaar toepassing: het lijkt alsof onze winst langzaam daalt, wat moeten we doen? Okay, stel we zijn over een week failliet als we niet x bezuinigen, hoe doen we dat binnen een week?
4. Vergeet 90% van wat er wordt gezegd
Dit leerde ik van Ageeth van Getekend Verslag met wie ik veel heb samengewerkt. Je kunt nu eenmaal niet alles tekenen of onthouden. Als de 10% die je pakt maar raak is.

Niet tekenaar toepassing: Ook zeer bruikbaar in gesprekken met je partner.
5. Focus op de tekening die je nu maakt
Als je dan hebt gekozen wat je gaat tekenen, sluit je dan af en maak de tekening. En alleen die! (Natuurlijk hou je oren open voor signaalwoorden!) De verleiding om vier tekeningen tegelijk te maken is enorm (voor mij in ieder geval), maar al snel zag ik dat dat prut opleverde. Maak eerst die ene tekening, daarna de volgende en dan die daarna.

Niet tekenaar toepassing: Hopelijk behoeft het geen uitleg dat dit een heel nuttige vuistregel is bij het uitvoeren van iedere taak.
6. Hou een later-lijstje bij
Hoewel je natuurlijk in de tekening van het moment zit, kan het zijn dat er opeens iets gebeurt dat ook getekend moet worden. Wat te doen?
Niet beginnen aan een nieuwe tekening (5).

Daarom hou ik altijd een later-lijstje bij. Daarop kan ik dingen kalken als “verspilling scheepsvaart loopt terug” of “regelmatige controle zorgt voor frustratie”. Zodat ik er later met behulp van (1) en (2) een cartoon van kan maken.
Niet tekenaar toepassing: Later las ik Getting Things Done van Tim Allen en eigenlijk komt dit rechtstreeks uit dat boek. “Get the things out of your head and on to the list.”
7. Durf te vragen
Een van de eerste keren dat ik ergens live bij een overleg zat te tekenen, had de groep het over Emta’s. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik had daar nog nooit van gehoord. Toen de mensen mijn tekeningen bekeken, kwam ik er achter dat de groep het had gehad over M.P.T.A.’s. Oeps.
Gelukkig konden we er om lachen (en had ik witte stickers bij me). Het stomme is dat ik bang was om het te vragen. Omdat ze me misschien dom, of slecht ingelezen zouden vinden (op de weg terug las ik de briefing nog eens terug, geen MPTA te bekennen). Ik wilde de sessie ook niet verstoren, dus dacht, volgens mij weet ik wel wat ze bedoelen. Niet dus.

Sindsdien vraag ik letterlijk alle namen en afkortingen waar ik niet 100% zeker van ben. Mensen reageren altijd begripvol en vaak is het ook nog eens een teken dat er eigenlijk best veel jargon wordt gebruikt binnen een organisatie. Is dat eigenlijk wel nodig?
Niet tekenaar toepassing: Uiteraard is dit ook een goede tip voor niet tekenaars. Als je dingen niet begrijpt, moet je vragen wat mensen er mee bedoelen. Je denkt misschien dat mensen je een sukkel zullen vinden, maar meestal valt dit wel mee.
8. Zorg dat je een vocabulaire hebt
Okay, stel het lukt je goed te luisteren, je niet af te laten leiden en een onderwerp te ‘verextremiseren’ (3). Grote kans dat je uit bent gekomen op iets als: ‘vrouw gooit ouderwetse computer kapot met iPad.’ Of ‘man loopt wenteltrap op richting de verlichting.’
Dan is het natuurlijk wel zaak dat je binnen zo kort mogelijke tijd een ‘ouderwetse computer’ kunt tekenen. En een iPad. En hoe ziet in godsnaam een wenteltrap er eigenlijk uit?! Hier komt je tekenaarsvocabulaire om de hoek kijken. Want hoewel ik nooit weet waar ik in teerecht kom (en dus niet echt kan voorbereiden) kan ik altijd putten uit mijn vocabulaire van technische apparaten, architectuur en wat nog meer.

Pas als je in een nijpende situatie terecht komt en opeens een vliegveld-toren moet tekenen binnen 30 seconden besef je dat het wel degelijk nuttig was dat je die zondagmiddag in juli even stopte toen je langs Schiphol reed om eens goed naar dat ding te kijken. Dit is de reden dat tekenaars altijd een schetsboek bij zich hebben en tekenen wat los en vast zit. Ter referentie. Kijk daarbij ook goed naar wat anderen doen. Zoals Mike Rohde met The Sketchnote handbook.
9. Weet hoe je presenteert
Ik zal nooit de eerste keer vergeten dat ik rustig in mijn hoekje zat te tekenen. De dag was bijna klaar en de plenaire afronding was bezig. Opeens zei de dagvoorzitter: ‘Hugo misschien wil jij nog even jou visie op de dag geven?!’

Sindsdien vraag ik altijd van tevoren of mijn klant wil dat ik iets van mijn tekeningen plenair presenteer. Als ik dat van tevoren weet, kan ik er een paar uitzoeken die een mooi verhaal over de dag vertellen (zonder dat ik dertig tekeningen langs hoef). Soms is het handig als ik wat foto’s maak zodat ze op de beamer kunnen (handig voor grote groepen). Ik merk dat mensen eigenlijk hartstikke benieuwd zijn naar wat ik nou eigenlijk vond van alles wat er gebeurd en gezegd is. Dus het is hartstikke leuk om daar aan de hand van mijn tekeningen iets over te zeggen. Als ik het van tevoren weet.
10. Gebruik beperkte materialen
Voor iedere bijeenkomst gebruik ik een digitaal tekentablet, met daarbij een beperkt kleurenpalet. Maar zo nu en dan wordt er ook weer gewoon analoog een visueel verslag gemaakt, dan gebruik ik:
• Mijn vulpotlood (HB).
• Een dunne Steadtler fineliner.
• Een dikke zwarte penseelstift van Neuland.
• Een grijze penseelstift.
• Eén steunkleur als het echt moet.

Dat lijkt super beperkend. En dat is het ook. Daarom doe ik het juist. Tijdens een sessie moet ik honderden keuzes maken. Welk onderwerp kies ik? Hoe ga ik dat tekenen? Welke scenario’s gebruik ik daarvoor? Hoe zet ik mijn compositie daarvoor op? Etc, etc. Als ik dan ook nog tussen 800 verschillende stiften moet kiezen, kom ik niet meer aan tekenen toe. Het lijkt tegenstrijdig, maar juist door jezelf te beperken, kom je sneller tot resultaten.
Niet tekenaar toepassing:Dit kun je volgens mij ook goed doorvoeren in andere gebieden. In een tijd met haast ongelimiteerde keus, is het jezelf beperkingen opleggen soms gewoon de enige manier om iets gedaan te krijgen.
11. Maak een plannetje
Als er een beetje aandacht besteed is aan een bijeenkomst, is er vast een programma. Bij een simpele vergadering is altijd wel een agenda. Bij een grootschalig evenement is, heeft een team waarschijnlijk zes maanden lang van alles en nog wat voorbereid. Punt is, er is altijd al van tevoren bekend wat er op zo’n dag ongeveer zal gebeuren. Dat kun je gebruiken. Lees je in!

Wie zijn de gastsprekers (en als je dan toch bezig bent, hoe zien ze er eigenlijk uit en zou je ze tekenen?). En als je dan toch bezig bent, doe dan vast wat voorwerk om specifiek vocabulaire (zie 8) voor deze bijeenkomst uit te breiden. Sportevenement? Hoe teken je ook al weer een voetbal zonder dat het op een drakenei lijkt? Brainstorm over Social Media? Oefen je Facebook en Instagram icoontjes nog even. Tijdlijnsessie over toekomstvisie? Maak vast een ruwe verdeling voor de totaalplaat. Een beetje voorbereiding is het halve werk en kan je goed van pas komen bij tip 12.
12. Vergeet het Plan
Ik zeg altijd tegen mijn klanten: “We plannen op orde, zodat alles kan ontaarden in chaos. Dat vat voor mij de essentie van live-tekenen wel samen. Zodra je op de locatie bent zal je zien dat er opeens:
• Een extra gastspreker is.
• Workshopzaal G-48 in een ruimte is waar je alleen gebukt kunt staan.
• Je ruim voor het einde van de dag al je cartoons al moet laten fotograferen voor de afsluiting op de beamer.
• Het eigenlijk niet de bedoeling was dat je bleef hangen op de afsluitende borrel om schunnige portretjes van de directie op bierviltjes te maken.
Bereid je ook daar op voor: Het plan zal niet overeind blijven, dat is onderdeel van het plan.

Het is een instelling die ik vooral tijdens mijn dagen als muzikant mee kreeg. Het enige dat je kunt doen is zorgen dat je al je partijen in de vingers hebt – de rest is overgeleverd aan de goden. Die instelling maakt je super flexibel. Daardoor heb je een stuk minder stress en krijg je juist de ruimte om in te spelen op onverwachte situaties die door het uit elkaar vallen van het plan ontstaan.
13 Heb lol
Tijdens een groot seminar stond ik te ploeteren. Ik hoorde iets tijdens een workshop in de aangrenzende ruimte en probeer daar nu een epische tekening van te maken met een waterval, bootjes en een tak. En dan komt Robert tussen het regelen door naar me toe. “Ik vind het prachtig wat je aan het maken bent Hugo, maar probeer er nu eens bij te lachen.”
Het zit een beetje in mijn aard om mijn wenkbrauwen te fronsen en met papier met man en macht te lijf te gaan terwijl ik zit te tekenen. Het is gek, tekenen is wat ik het aller liefste doe. Maar als ik bezig ben dan neem ik die taak soms zo serieus, dat ik alleen maar zit te zuchten en te steunen tot het af is.

Sinds die opmerking (bedankt Robert!) dwing ik mezelf regelmatig even op te kijken van mijn tekening en alles in me op te nemen. En dan glimlach ik.
HEB IK IETS GEMIST?
Dat waren ze, mijn 13 tips voor live tekenen. Als je zelf tekent tijdens evenementen, hoop ik dat ze bruikbaar zijn voor je volgende klus. Als je zelf (nog) niet live tekent, hoop ik dat je ze toch leuk vond om te lezen of dat je nadenkt over het volgen van een Visueel Notuleren training. Of als je denkt, hee, ik ga zelf niet live tekenen, maar wil wel een visueel verslag tijdens m’n volgende bijeenkomst. Kijk dan eens naar het samenwerken met één of meerdere live tekenaars. En denk ik stiekem dat je er in sommige situaties toch wat aan hebt. Heb ik iets gemist? Heb je vragen over de tips?
Heb je vragen of ideeën voor een live teken sessie? Of ben je een visueel notulist die een keer een kop koffie met mij of andere visueel notulisten wil drinken? Neem hiervoor contact met ons op, dan bespreken we alle details en maken we er samen een mooie bijeenkomst van. Bij Buro BRAND hebben we meer dan 15 jaar ervaring bij het begeleiden, uitdenken en visueel notuleren van creatieve sessies voor talloze verschillende klanten. We helpen je graag!